Pojmovnik
Pojmovnik
64 geografskih pojmova objašnjenih jednostavnim jezikom.
A
- Abrazija
- Razaranje obale djelovanjem morskih talasa. Stvara strme odsjeke (klifove) i stjenovite obale.Lekcije: Jadransko more i obala
- Akumulaciono jezero
- Vještačko jezero nastalo pregrađivanjem rijeke branom, najčešće radi proizvodnje struje ili vodosnabdijevanja. Primjer: Pivsko jezero.Lekcije: Rijeke i jezera
B
- Balkansko poluostrvo
- Poluostrvo na jugoistoku Evrope, okruženo Jadranskim, Jonskim, Egejskim, Mramornim i Crnim morem. Crna Gora se nalazi u njegovom zapadnom dijelu.Lekcije: Geografski položaj i granice
- Biodiverzitet
- Biološka raznovrsnost: raznolikost biljnih i životinjskih vrsta, njihovih staništa i ekosistema na nekom prostoru.Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
- Bura
- Hladan, suv i mahovit vjetar koji duva sa kopna prema moru, najčešće zimi.Lekcije: Klima
C
- Cirk
- Udubljenje u obliku amfiteatra na planini, koje je izdubio glečer. U cirkovima često nastaju glacijalna jezera.Lekcije: Reljef
D
- Dinaridi
- Dinarski planinski sistem: planinski venac koji se pruža duž istočne obale Jadrana, pravcem sjeverozapad–jugoistok. Većina planina Crne Gore pripada Dinaridima.Lekcije: Reljef
E
- Ekološka država
- Država koja se obavezala da štiti prirodu i razvija se održivo. Crna Gora je to proglasila Deklaracijom iz 1991. godine, a potvrdila Ustavom.Lekcije: Geografski položaj i granice
- Ekoturizam
- Oblik turizma usmjeren na boravak u očuvanoj prirodi, uz poštovanje životne sredine i lokalne kulture.Lekcije: Turizam, Sjeverni region
- Endemska vrsta
- Biljna ili životinjska vrsta koja živi samo na ograničenom prostoru i nigdje drugo na svijetu.Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
G
- Geografski položaj
- Mjesto neke teritorije na Zemlji, određeno geografskim koordinatama (matematički položaj) i odnosom prema susjednim prostorima, morima i saobraćajnicama.Lekcije: Geografski položaj i granice
- Glacijalni reljef
- Oblici reljefa nastali radom ledenih glečera: cirkovi, valovi (doline oblika slova U), morene i glacijalna jezera.Lekcije: Reljef
- Glacijalno jezero
- Jezero nastalo u udubljenju koje je izdubio glečer ili iza nasipa (morene) koji je glečer nanio. Primjeri: Crno, Biogradsko i Plavsko jezero.Lekcije: Rijeke i jezera
- Glavni grad
- Grad u kojem su smješteni najvažniji organi državne vlasti. Glavni grad Crne Gore je Podgorica.Lekcije: Naselja i administrativna podjela
- Gustina naseljenosti
- Prosječan broj stanovnika na jednom kvadratnom kilometru. Računa se dijeljenjem broja stanovnika sa površinom.Lekcije: Stanovništvo
I
- Izmijenjena sredozemna klima
- Prelazni tip klime u ravnicama u zaleđu mora (Zetsko-bjelopavlićka ravnica): vrlo topla i suva ljeta, blage, ali hladnije zime nego na obali.Lekcije: Središnji region
J
- Jugo
- Topao i vlažan vjetar sa jugoistoka. Donosi oblačno vrijeme, kišu i velike talase.Lekcije: Klima
K
- Kanjon
- Duboka i uska riječna dolina sa strmim, gotovo vertikalnim stranama, usječena najčešće u krečnjak. Primjer: kanjon Tare.Lekcije: Reljef
- Katun
- Privremeno ljetnje naselje stočara na planinskim pašnjacima.Lekcije: Sjeverni region
- Klima
- Prosječno stanje vremena na nekom prostoru tokom dužeg niza godina (najčešće 30).Lekcije: Klima
- Klimatske promjene
- Dugoročne promjene klime na Zemlji, danas najviše izazvane ljudskim aktivnostima (sagorijevanjem uglja, nafte i gasa). Manifestuju se porastom temperature, sušama, toplotnim talasima i ekstremnim padavinama.Lekcije: Klima
- Kraško polje
- Velika zaravnjena površina u kršu, okružena planinama, često sa plodnim zemljištem i ponornicama. Primjeri: Nikšićko i Cetinjsko polje.Lekcije: Reljef, Središnji region
- Krš
- Tip reljefa koji nastaje rastvaranjem krečnjaka vodom. Odlikuju ga vrtače, uvale, kraška polja, jame, pećine i podzemni tokovi.Lekcije: Reljef
- Kulturna baština
- Spomenici, građevine, običaji, jezik i drugo naslijeđe prošlih generacija koje je vrijedno sačuvati. Primjer: Stari grad Kotor.Lekcije: Turizam
L
- Luka
- Zaštićen dio obale opremljen za pristajanje brodova, utovar i istovar robe i ukrcavanje putnika. Najveća luka Crne Gore je Bar.Lekcije: Saobraćaj
M
- Maestral
- Prijatan ljetnji vjetar koji tokom dana duva sa mora prema kopnu i osvježava obalu.Lekcije: Klima
- Makija
- Gusto zimzeleno žbunje i nisko drveće tipično za sredozemne obale (lovor, mirta, planika, zelenika).Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
- Migracije
- Preseljavanje stanovništva sa jednog prostora na drugi: unutar države (unutrašnje) ili u druge države (spoljne).Lekcije: Stanovništvo, Sjeverni region
N
- Nacionalni park
- Veliko prirodno područje izuzetne vrijednosti, zaštićeno zakonom radi očuvanja prirode, nauke, obrazovanja i rekreacije. Crna Gora ima pet nacionalnih parkova.Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
- Naselje
- Mjesto u kojem ljudi stalno žive. Dijeli se na gradska i seoska naselja.Lekcije: Naselja i administrativna podjela
O
- Obnovljivi izvori energije
- Izvori energije koji se prirodno obnavljaju: voda, sunce, vjetar, biomasa. Ne iscrpljuju se i manje zagađuju od uglja i nafte.Lekcije: Privreda
- Održivi turizam
- Turizam koji zadovoljava potrebe turista, a pritom čuva prirodu i kulturu i donosi korist lokalnoj zajednici.Lekcije: Turizam
- Opština
- Jedinica lokalne samouprave. Crna Gora ima 25 jedinica lokalne samouprave: Glavni grad, Prijestonicu i 23 opštine.Lekcije: Naselja i administrativna podjela
P
- Planinska klima
- Klima visokih planina: duge, hladne i snježne zime, kratka i svježa ljeta.Lekcije: Klima, Sjeverni region
- Poluostrvo
- Dio kopna okružen morem sa tri strane. Primjer: Luštica.Lekcije: Jadransko more i obala
- Ponornica
- Rijeka koja na jednom mjestu ponire u podzemlje, a na drugom ponovo izbija na površinu. Tipična je za krš. Primjer: Zeta.Lekcije: Rijeke i jezera
- Popis stanovništva
- Prikupljanje podataka o svim stanovnicima države u određenom trenutku: broj, pol, starost, obrazovanje, zanimanje itd. U Crnoj Gori ga sprovodi Monstat.Lekcije: Stanovništvo
- Prašuma
- Šuma koju čovjek nikada nije sjekao niti mijenjao. Primjer: Biogradska gora.Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
- Prijestonica
- Istorijska prijestonica države. Prijestonica Crne Gore je Cetinje, sjedište predsjednika države i nacionalnih kulturnih institucija.Lekcije: Naselja i administrativna podjela
- Primarne djelatnosti
- Privredne djelatnosti koje direktno koriste prirodne resurse: poljoprivreda, šumarstvo, ribarstvo, rudarstvo.Lekcije: Privreda
- Prirodni priraštaj
- Razlika između broja živorođenih i umrlih u toku jedne godine. Može biti pozitivan ili negativan.Lekcije: Stanovništvo
- Privreda
- Skup svih djelatnosti kojima ljudi proizvode dobra i pružaju usluge radi zadovoljavanja svojih potreba.Lekcije: Privreda
R
- Razvođe
- Granica između dva susjedna sliva, najčešće duž planinskih grebena.Lekcije: Rijeke i jezera
- Region
- Dio teritorije sa zajedničkim prirodnim i društvenim odlikama. Crna Gora se dijeli na primorski, središnji i sjeverni region.Lekcije: Primorski region, Središnji region, Sjeverni region
- Reljef
- Ukupnost oblika Zemljine površine: planine, ravnice, doline, kotline, visoravni.Lekcije: Reljef
- Rezervat biosfere
- Područje u okviru UNESCO-vog programa „Čovjek i biosfera” u kojem se zaštita prirode povezuje sa održivim razvojem. Primjer: sliv rijeke Tare.Lekcije: Biljni i životinjski svijet i nacionalni parkovi
- Ria obala
- Obala nastala kada more potopi riječne doline i udubljenja u kopnu. Primjer: Boka Kotorska.Lekcije: Jadransko more i obala, Primorski region
S
- Saobraćaj
- Prevoz ljudi, robe i informacija s jednog mjesta na drugo: drumski, željeznički, vazdušni, pomorski i rječni.Lekcije: Saobraćaj
- Saobraćajnica
- Put, pruga ili drugi objekat namijenjen saobraćaju.Lekcije: Saobraćaj
- Sekundarne djelatnosti
- Privredne djelatnosti koje prerađuju sirovine: industrija, energetika, građevinarstvo.Lekcije: Privreda
- Sezonalnost
- Neravnomjeran raspored turističke posjete tokom godine, kada većina turista dolazi u samo nekoliko mjeseci.Lekcije: Turizam, Primorski region
- Skadarsko jezero
- Najveće jezero na Balkanskom poluostrvu, na granici Crne Gore i Albanije. Nacionalni park i važno stanište ptica.Lekcije: Rijeke i jezera
- Sliv
- Prostor sa kojeg sve površinske i podzemne vode otiču u istu rijeku, jezero ili more.Lekcije: Rijeke i jezera
- Sredozemna klima
- Mediteranska klima: duga, topla i suva ljeta i blage, kišovite zime. Zastupljena je u primorju.Lekcije: Klima, Primorski region
- Starenje stanovništva
- Proces povećanja udjela starijih osoba u ukupnom stanovništvu, zbog niskog nataliteta i dužeg životnog vijeka.Lekcije: Stanovništvo
T
- Tercijarne djelatnosti
- Uslužne djelatnosti: trgovina, turizam, saobraćaj, obrazovanje, zdravstvo, finansije.Lekcije: Privreda
- Tjesnac
- Uzan morski prolaz između dva dijela kopna. Primjer: Verige u Boki Kotorskoj.Lekcije: Jadransko more i obala
- Tunel
- Podzemni prolaz za put ili prugu kroz planinu. Primjer: tunel Sozina između Podgorice i Bara.Lekcije: Saobraćaj
- Turizam
- Putovanje i boravak van mjesta stalnog života radi odmora, rekreacije i upoznavanja prirode i kulture.Lekcije: Turizam
U
- Urbanizacija
- Proces rasta gradova i povećanja udjela gradskog stanovništva.Lekcije: Naselja i administrativna podjela, Središnji region
V
- Vijadukt
- Visok most preko doline ili klanca. Primjer: most na Maloj Rijeci na pruzi Beograd–Bar.Lekcije: Saobraćaj
- Vrijeme
- Trenutno stanje atmosfere na nekom mjestu (temperatura, padavine, vjetar, oblačnost).Lekcije: Klima
- Vrtača
- Manje ljevkasto udubljenje u kršu, nastalo rastvaranjem krečnjaka.Lekcije: Reljef
Z
- Zaliv
- Dio mora koji se uvlači u kopno. Primjer: Boka Kotorska.Lekcije: Jadransko more i obala
Nijedan pojam ne odgovara pretrazi.